Coyote тууралуу кызыктуу маалыматтар жана фактылар

Койот (Canis latrans) — Түндүк Американын көп бөлүгүндө жашаган, өзгөргөн шарттарга жакшы ыңгайлашкан жапайы ит тукумундагы жаныбар. Анын жашоосу тууралуу эски макалаларда кездешкен так эмес сандарга же бардык койоттор бирдей топ болуп жүрөт деген түшүнүккө ишенбеңиз: жүрүм-туруму аймакка, мезгилге жана азыктын жеткиликтүүлүгүнө жараша өзгөрөт. Бул колдонмодо койоттун жашоо чөйрөсү, азыгы, коомдук жүрүм-туруму жана адамдар менен коопсуз кошуна жашоосу жөнүндө ишенимдүү негизги маалымат берилет.

Койот кайда жашайт?

Койоттор Түндүк Американын чөлдөрүндө, талааларында, токойлуу жана тоолуу аймактарында, ошондой эле шаар четиндеги жана шаардык ландшафттарда кездешет. Алардын ийкемдүүлүгү ар кандай жашоо чөйрөсүндө жашоого мүмкүнчүлүк берет. Бирок бул алардын ар бир жерде бирдей көп экенин же адамдарга жакындашы керектигин билдирбейт.

Койоттун сырткы көрүнүшү жашаган жерине жана жеке жаныбарга жараша айырмаланат. Адатта денеси арык, кулагы тик, тумшугу узун, куйругу үлпүлдөк болот. Аны итке же карышкырга окшоштурушу мүмкүн, ошондуктан алыстан көргөндө гана так түрүн аныктоо кыйын.

Азыгы жана активдүүлүгү

Койот — мүмкүнчүлүккө жараша азыктанган жырткыч. Рационуна кемирүүчүлөр, коён сымал жаныбарлар, канаттуулар, сойлоочулар, курт-кумурскалар, мөмө-жемиштер жана өлгөн жаныбарлар кириши мүмкүн. Шаарлашкан аймактарда таштанды же сыртта калган үй жаныбарларынын азыгы да аларды өзүнө тартышы мүмкүн. Азык курамы мезгилге жана жергиликтүү шарттарга жараша өзгөрөт.

Койоттор күндүз да, түнкүсүн да активдүү болушу мүмкүн. Адамдар көп жүргөн жерлерден оолак болуу үчүн айрымдары көбүнчө күүгүмдө же түнкүсүн кыймылдайт. Уулу жана башка үндөрү байланышууга же аймакты билдирүүгө кызмат кылышы мүмкүн; үн угулушу эле жакын жерде бүтүндөй чоң топ бар дегенди билдирбейт.

Койоттор жалгызбы же топтобу?

Койотторду дайыма чоң үйүр болуп жашайт деп айтууга болбойт. Алар жалгыз жем издеши, жуп болуп жүрүшү же күчүктөрүн чоңойтуп жаткан үй-бүлөлүк топтун курамында болушу мүмкүн. Коомдук түзүлүшү аймакка жана жылдын мезгилине жараша өзгөрөт. Ошондуктан бир жолку байкоого таянып, алардын бардык популяциясы жөнүндө тыянак чыгаруу туура эмес.

Адамдар менен коопсуз кошуна жашоо

АКШнын Улуттук парктар кызматы койоттор адам өзгөрткөн ландшафттарга, анын ичинде шаар четине да ыңгайлаша аларын белгилейт. Чыр-чатак коркунучун азайтуунун негизги жолу — аларга тамак-аш же баш калкалоочу жай болуп бере турган нерселерди жеткиликсиз кылуу.

• Таштанды челектерин бекем жабыңыз, үй жаныбарларынын азыгын жана тамак-аш калдыктарын сыртта калтырбаңыз.
• Үй жаныбарларын, айрыкча майда ит-мысыктарды сыртта кароосуз калтырбаңыз; сейилдөөдө байлап жүрүңүз.
• Койотту атайылап бакпаңыз жана жакындап сүрөткө тартууга аракет кылбаңыз. Ага алыстап кетүүгө орун бериңиз.
• Койот өтө жакын келсе, өзүңүздү чоң көрсөтүп, үн чыгарып, акырын артка чегиниңиз; чуркап качпаңыз жана аны бурчка такабаңыз. Жергиликтүү жапайы жаратылыш кызматтарынын көрсөтмөлөрүн аткарыңыз.

Бул сунуштар жалпы маалымат үчүн. Жергиликтүү эрежелер жана жапайы жаратылыш адистеринин кеңеши аймакка жараша айырмаланышы мүмкүн. Кененирээк маалыматты АКШнын Улуттук парктар кызматынын койоттор менен коопсуз кошуна жашоо боюнча көрсөтмөсүнөн караңыз. Койоттор менен жашоо тууралуу кошумча маалымат үчүн бул кошуна жашоо колдонмосун да окуңуз.

Кыскача суроолор жана жооптор

Койот эмне менен азыктанат?

Көбүнчө жергиликтүү шартка жараша майда жаныбарларды, канаттууларды, курт-кумурскаларды жана өсүмдүк азыктарын жейт. Шаарларда таштанды жана сыртта калган азыктарга да кызыгышы мүмкүн.

Койот адамдарга кол салабы?

Койот — жапайы жаныбар жана ага аралык сактоо зарыл. Аны бакпоо, жакындабоо жана үй жаныбарларын кароосуз калтырбоо — коопсуздуктун маанилүү чаралары. Кооптуу же адаттан тыш жүрүм-турум байкалса, жергиликтүү жапайы жаратылыш органдарына кабарлаңыз.

Койотту күндүз көрүү адаттан тыш көрүнүшпү?

Сөзсүз түрдө эмес. Койот күндүз да кыймылдашы мүмкүн, бирок шаардык аймактардагы адамдардан качуу үчүн түнкү убакта активдүү болушу ыктымал. Жаныбарды көзөмөлдөөгө же артынан ээрчүүгө аракет кылбаңыз.